ข้อความจากอัลกุรอ่านที่ว่า “จนถึงข้อศอก” เป็นการจำกัดความหรืออธิบายขอบเขตของ ” มือ “ ที่จำเป็นต้องล้าง ไม่ใช่การจำกัดความของข้อความ “จงล้าง”
[คำถาม] – ทำไมชีอะห์จึงอาบน้ำนมาซตรงกันข้ามกับคำสั่งอัล-กุรอ่าน โดยการล้างมือทั้งสองเริ่มจากข้อศอกไปปลายนิ้วมือ ในขณะที่อัล-กุรอ่านให้ล้างจากปลายนิ้วมือไปยังข้อศอก…?
فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِق؛
จงล้างใบหน้าของพวกเจ้า และมือของพวกเจ้าถึงข้อศอก
[คำตอบ] – ในอายะที่ 6 ซูเราะห์อัล-มาอิดะฮ์ พระองค์อัลลอฮ์ทรงตรัสว่า
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ؛
บรรดาผู้ศรัทธาเอ๋ย เมื่อพวกเจ้าต้องการนมาซ ก็จงล้างใบหน้าของพวกเจ้า และมือของพวกเจ้าถึงข้อศอก และจงเช็ด(บางส่วนของ)ศีรษะของพวกเจ้า และเท้าของพวกเจ้าจนถึงโหนกเท้าทั้งสอง
- ความหมาย “จนถึงข้อศอก” [إِلَى الْمَرافِقِ]
أن كلمة “إلى” في هذه الآية جاءت لتبيّن حد الغسل ومقداره فحسب، لا اتجاه الغسل؛ لأنّه في اللغة العربية تستعمل مفردة «اليد» لثلاثة معان
تطلق من رؤوس الأصابع إلى المعصم –
من رؤوس الأصابع إلى المِرفَق –
من رؤوس الأصابع إلى الكتف؛ –
وتبين مفردة «إلى» في هذه الآية أن المقدار اللازم لغسل الأيدي، هو إلى المرفق و ليست الآية في مقام بيان جهة الغسل
ข้อความจากอัลกุรอ่านที่ว่า “จนถึงข้อศอก” เป็นการจำกัดความหรืออธิบายขอบเขตของ ” มือ “ ที่จำเป็นต้องล้าง ไม่ใช่การจำกัดความของข้อความ “จงล้าง” กล่าวคือ คำว่า ” มือ “ ในภาษาอาหรับนั้น ถูกใช้ใน 3 ความหมายด้วยกัน คือ
- จากปลายนิ้วมือถึงข้อมือ
- จากปลายนิ้วมือถึงข้อศอก
- จากปลายนิ้วมือถึงหัวไหล่
โองการนี้จำกัดความ ” มือ “ ว่าคือ “จากปลายนิ้วมือถึงข้อศอก”(ไม่ใช่จากปลายนิ้วมือถึงข้อมือ หรือถึงหัวไหล่) กล่าวคือ เมื่ออัลลอฮ์ทรงตรัสว่า “จงล้างมือของพวกเจ้า” อาจเกิดข้อสงสัยว่า “มือที่อัลลอฮ์รับสั่งให้ล้างเพื่ออาบน้ำนมาซ” นั้น คือ มือที่ถึงข้อมือ ? มือที่ถึงข้อศอก ? หรือมือที่ถึงหัวไหล่ ? พระองค์จงตรัสว่า “จากปลายนิ้วมือถึงข้อศอก”
ส่วนการล้างมือจะเริ่มที่ปลายนิ้วมือ หรือเริ่มที่ข้อศอกนั้น ต้องตรวจสอบจากแบบฉบับ(ซุนนะห์)ของท่านศาสดามุฮัมมัด ศ. ซึ่งเมื่อตรวจสอบจากสายรายงานที่มาจากอะห์ลุลบัยต์(ครอบครัวนบี)ผู้ถูกรับรองความบริสุทธิ์แล้ว ได้บทสรุปว่า “ต้องเริ่มล้างที่ข้อศอกลงมาถึงปลายนิ้ว”(หรือจากบนลงล่าง) เช่น
- ท่านอิมามมุฮัมมัด อัลบาเกร อ. ได้อธิบายถึงการล้างมือทั้งสองในการอาบน้ำนมาซตามแบบฉบับของท่านศาสดามุฮัมมัด ศ. ไว้ว่า
غَمَسَ يَدَهُ الْيُسْرَى فَغَرَفَ بِهَا مِلْأَهَا ثُمَّ وَضَعَهُ عَلَى مِرْفَقِهِ الْيُمْنَى فَأَمَرَّ كَفَّهُ عَلَى سَاعِدِهِ حَتَّى جَرَى الْمَاءُ عَلَى أَطْرَافِ أَصَابِعِهِ ثُمَّ غَرَفَ بِيَمِينِهِ مِلْأَهَا فَوَضَعَهُ عَلَى مِرْفَقِهِ الْأَيْسَرِ فَأَمَرَّ كَفَّهُ عَلَى سَاعِدِهِ حَتَّى جَرَى الْمَاءُ عَلَى أَطْرَافِ أَصَابِعِه
من لا يحضره الفقيه، ابن بابويه، محمد بن على
ท่านนบีมุฮัมมัด ศ. ได้กวักน้ำด้วยมือซ้ายแล้วรดลงบนข้อศอกมือขวา แล้วลูบลงไปให้น้ำไหลรินไปยังปลายนิ้วมือ ต่อจากนั้นท่านก็ได้กวักน้ำด้วยมือขวา แล้วรดมันลงบนข้อศอกมือซ้ายแล้วลูบลงไปจรดปลายนิ้วมือ(จากหนังสือมันลายะดุรุฮุล ฟะฮ์กิฮ์ เล่ม 1 หน้า 36)
- ท่านอิมามญะฟัร ศอดิก อ. ได้มีสาวกของท่าน อ. ได้ถามท่านเกียวกับข้อจำกัดความของ “จงล้างมือทั้งสองของพวกเจ้าถึงข้อศอก” ท่านอิมาม อ. ได้กล่าวตอบว่า :
هِيَ «فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ مِنَ الْمَرَافِقِ» ثُمَّ أَمَرَّ يَدَهُ مِنْ مِرْفَقِهِ إِلَى أَصَابِعِهِ
“จงล้างมือทั้งสองของพวกเจ้าถึงข้อศอก” ต่อมาได้ลูบมือของเขาจากข้อศอกไปยังปลายนิ้วมือ(จากหนังสืออุศูลุลกาฟีย์ เล่ม 3 หน้า 28)
ฉะนั้นจากที่กล่าวมาข้างต้นจึงสรุปได้ใจความว่า “อิละฮ์/إِلَى “ ในอายะวุฎูนั้น ได้ให้ความหมาย “มะอะฮ์/مع” ไม่ได้ให้ความหมายว่า “ที่สิ้นสุด” ดังที่ปรากฎในหลายโองการ เช่น สองโองการต่อไปนี้
«وَ یَزِدْکُمْ قُوَّةً إِلى قُوَّتِکُمْ»
และจะทรงเพิ่มพูนให้พวกเจ้าพละกำลังปนกับพละกำลังของพวกเจ้าที่มีอยู่
«لا تَأْکُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِکُمْ»
และอย่าได้บริโภคทรัพย์สินของพวกเขาพร้อม(ปน)กับทรัพย์สินของพวกเจ้า
จะเห็นได้ว่า “อิละฮ์/إِلَى ” ในสองโองการข้างต้นให้ความหมาย “มะอะฮ์/مع“
จะขอหยิบยกสักตัวอย่างเพื่อให้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น สมมุติว่า เจ้าของบ้านได้บอกช่างทาสีบ้านว่า “ให้ทาสีฝาผนังห้องนอนจนถึงเพดาน” จากประโยคนี้ ช่างทาสีจะเข้าใจได้โดยอัตโนมัติว่า “ทาสีจนถึงเพดาน” หมายถึง ขอบเขตของฝาผนังห้องที่ต้องทาสี คือ “ให้ทาจนถึงเพดาน” แต่คำๆนี้(จนถึงเพดาน)ไม่ได้ให้ความหมายว่า จะต้องทาสีจากพื้นขึ้นไปหาเพดาน (โปรดพิจจารณา)
อิหม่ามฟัครุซรอซีย์ ผู้ลือนามของชาวซุนนะห์ได้เขียนไว้ในตัฟซีร อัลกะบีร ของท่านว่า “การล้างจากปลายนิ้วมือไปยังข้อศอกถือเป็นซุนนะห์ไม่ใช่วายิบ”
فَإِنْ صَبَّ الْمَاءَ عَلَى الْمِرْفَقِ حَتَّى سَالَ الْمَاءُ إِلَى الْكَفِّ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ: هَذَا لَا يَجُوزُ لِأَنَّهُ تَعَالَى قَالَ: وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ فَجَعَلَ الْمَرَافِقَ غَايَةَ الْغَسْلِ، فَجَعَلَهُ مَبْدَأَ الْغَسْلِ خِلَافَ الْآيَةِ فَوَجَبَ أَنْ لَا يَجُوزَ. وَقَالَ جُمْهُورُ الْفُقَهَاءِ: أَنَّهُ لَا يُخِلُّ بِصِحَّةِ الْوُضُوءِ إِلَّا أَنَّهُ يَكُونُ تَرْكًا لِلسُّنَّةِ
วิธีอาบน้ำนมาซคือการรดน้ำลูบจากปลายนิ้วมือไปยังข้อศอก แต่ในกรณีที่ล้าง(ลูบ)จากข้อศอกมายังปลายนิ้วมือ ญูมฮูรอุลามาฮ์ของชาวซุนนะห์ถือว่า สิ่งนี้(ล้างจากข้อศอกไปยังปลายนิ้วมือ)ไม่ทำให้วุฎูฮ์เป็นโมฆะ เพียงแต่เขาได้ละทิ้งสิ่งที่เป็นซุนนะห์ไปเท่านั้น
