คำอธิบายฮะดิษ “อิมามอะลี อ. ล้างเท้า” ที่มีบันทึกไว้ในตำราชีอะห์
กลุ่มต่อต้านชีอะห์ได้นำฮะดิษ “การล้างเท้าของท่านอิมามอะลี อ. ในขณะอาบน้ำนมาซ” ซึ่งมีการบันทึกไว้ในตำราชีอะห์ และกล่าวหาชีอะห์ว่า ไม่ยึดมั่นในคำสอนที่มีอยู่ในตำราของตัวเอง ที่ให้ล้างเท้า แต่ชีอะห์กลับไปเช็ดเท้า ซึ่งสิ่งนี้ได้ขัดแย้งกับริวายะฮ์ที่ระบุไว้ในตำราของตัวเอง เช่น
طوسى، محمدبنالحسن، الإستبصارفيما اختلف من الأخبار، محقق / مصحح: خرسان، حسن الموسوى،دار الكتب الإسلامية،تهران،1390ق،ج1،ح8،ص66 غَسَلْتُ قَدَمَيَّ فَقَالَ لِي يَا عَلِيُّ خَلِّلْ مَا بَيْنَ الْأَصَابِعِ لَا تُخَلَّلْ بِالنَّارِ
تهذيب الأحكام( تحقيق خرسان)، طوسى، محمد بن الحسن، محقق / مصحح: خرسان، حسن الموسوى، دار الكتب الإسلاميه، تهران،1407ق،ج1،ح 97،ص93 «فَأَمَّا مَا رَوَاهُ- مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُنَبِّهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِيٍّ ع قَالَ: جَلَسْتُ أَتَوَضَّأُ وَ أَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص حِينَ ابْتَدَأْتُ فِي الْوُضُوءِ فَقَالَ لِي تَمَضْمَضْ وَ اسْتَنْشِقْ وَ اسْتَنَّ ثُمَّ غَسَلْتُ وَجْهِي ثَلَاثاً فَقَالَ قَدْ يُجْزِيكَ مِنْ ذَلِكَ الْمَرَّتَانِ قَالَ فَغَسَلْتُ ذِرَاعَيَّ وَ مَسَحْتُ بِرَأْسِي مَرَّتَيْنِ فَقَالَ قَدْ يُجْزِيكَ مِنْ ذَلِكَ الْمَرَّةُ وَ غَسَلْتُ قَدَمَيَّ فَقَالَ لِي يَا عَلِيُّ خَلِّلْ مَا بَيْنَ الْأَصَابِعِ لَا تُخَلَّلْ بِالنَّارِ
คำตอบ.
- ริวายะฮ์ที่กล่าวถึง “การล้างเท้า” ในตำราชีอะห์ ถือว่าเป็นริวายะฮ์ที่เป็นส่วนน้อยมาก ซึ่งต่างจากริวายะฮ์ที่กล่าวถึง การเช็ดเท้า ที่อยู่ในระดับมุตะวาตีร และเช่นกันริวายะฮ์ล้างเท้าเป็นริวายะฮ์ที่มีปัญหาทั้งในด้านของสายรายงาน และ มุฮ์ตะวา เช่น บางตัวบทฮะดิษปรากฎชื่อรอวีย์ที่อยู่ในกลุ่มที่ไม่น่าเชื่อถือ และอ่อนในการรายงานฮะดิษ อทิ ฮุเซน บิน อุลวาน ซึ่งไม่เป็นที่ยอมรับในมัซฮับชีอะห์ หรือ อัมร์ บิน คอลิด ที่ถูกระบุว่าอยู่ในกลุ่มซัยดียะฮ์ บางคนเชื่อว่า เป็นบัตรีย์(กลุ่มคนที่เชื่อตามฮะซัน บิน ศ่อลิฮ์ ที่ด้านฟิกฮ์จะเชื่อตามมัซฮับซุนนี่ห์)
محمد بن حسن بن شهیدثانى، إستقصاء الاعتبار في شرح الإستبصار، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، ناشر: مؤسسة آل البيت عليهم السلام،قم، 1419ق،ج1،ص434« أمّا الحسين بن علوان: فقد قيل: إنّه عاميٌ. و عمرو بن خالد: قال الكشيّ في رواية: إنّه من كبار الزيديّة. و أمّا الشيخ فإنّه في رجال الباقر عليه السلام قال: إنّه بتريّ، و أتى به بغير واو، و ذكر النجاشي: أنّه يروي عن زيد، و من هنا يعلم شخصه و إلّا ففي الرجال غيره ثقة»
أَنَّ رُوَاةَ هَذَا الْخَبَرِ كُلَّهُمْ عَامَّةٌ وَ رِجَالُ الزَّيْدِيَّةِ وَ مَا يَخْتَصُّونَ بِرِوَايَتِهِ لَا يُعْمَلُ بِهِ عَلَى مَا بُيِّنَ فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ
طوسى، محمد بن الحسن، الإستبصار فيما اختلف من الأخبار، محقق / مصحح: خرسان، حسن الموسوى،دار الكتب الإسلامية،تهران،1390ق،ج1،ح8،ص66
2. บางริวายะฮ์ที่กล่าวถึงการล้างเท้า อิมามได้กล่าวในช่วงสภาวะของการ “ตะกียะฮ์” เช่นท่านเชคฎูซีย์ หลังจากท่านได้บันทึริวายะฮ์เหล่านี้ ท่านก็ได้กล่าวว่า “ฮะดิษบทนี้เมื่อสอดคล้องกับชาวซุนนะห์(และขัดแย้งกับความเชื่อของชีอะห์)ย่อมแสดงว่าอิมามได้กล่าวขึ้นในสภาวะของการตะกียะฮ์ ก็เพราะว่า ในมัซฮับชีอะห์ไม่เป็นที่สงสัยใดๆเลยถึงการ เช็ดเท้า (ต่อมาท่านเชคฎูซีย์ก็ได้กล่าวต่อว่า)รอวีย์ฮะดิษนี้มาจากนักรายงานฮะดิษที่เป็นชาวซุนนะห์และเป็นซัยดียะฮ์ และฮะดิษที่มาจากกลุ่มคนประเภทนี้เป็นการเฉพาะ(โดยไม่มีนักรายงานของเราที่เชื่อถือได้รายงานด้วย)เราจะไม่ยึดปฎิบัติริวายะฮ์ประเภทนี้
فَهَذَا خَبَرٌ مُوَافِقٌ لِلْعَامَّةِ وَ قَدْ وَرَدَ مَوْرِدَ التَّقِيَّةِ لِأَنَّ الْمَعْلُومَ الَّذِي لَا يَتَخَالَجُ فِيهِ الشَّكُّ مِنْ مَذَاهِبِ أَئِمَّتِنَا ع الْقَوْلُ بِالْمَسْحِ عَلَى الرِّجْلَيْنِ وَ ذَلِكَ أَشْهَرُ مِنْ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ شَكٌّ أَوِ ارْتِيَابٌ بَيَّنَ ذَلِكَ أَنَّ رُوَاةَ هَذَا الْخَبَرِ كُلَّهُمْ عَامَّةٌ وَ رِجَالُ الزَّيْدِيَّةِ وَ مَا يَخْتَصُّونَ بِرِوَايَتِهِ لَا يُعْمَلُ بِهِ عَلَى مَا بُيِّنَ فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ
طوسى، محمد بن الحسن، الإستبصار فيما اختلف من الأخبار، محقق / مصحح: خرسان، حسن الموسوى،دار الكتب الإسلامية،تهران،1390ق،ج1،ح8،ص66
شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعة، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، مؤسسة آل البيت عليهم السلام،قم،1409ق،ج1،ص422« قَالَ الشَّيْخُ هَذَا هُوَ مُوَافِقٌ لِلْعَامَّةِ وَ قَدْ وَرَدَ مَوْرِدَ التَّقِيَّةِ وَ رُوَاتُهُ كُلُّهُمْ عَامَّةٌ وَ زَيْدِيَّةٌ وَ الْمَعْلُومُ مِنْ مَذَاهِبِ أَئِمَّتِنَا ع الْقَوْلُ بِالْمَسْحِ أَقُولُ: وَ قَدْ تَوَاتَرَ ذَلِكَ كَمَا فِي أَحَادِيثِ كَيْفِيَّةِ الْوُضُوءِ وَ غَيْرِهَا وَ هَذَا يَحْتَمِلُ النَّسْخَ وَ يَكُونُ نَقْلُهُ لِلتَّقِيَّةِ وَ يَحْتَمِلُ كَوْنَ الْغَسْلِ لِلتَّنْظِيفِ لَا مِنَ الْوُضُوءِ
3. ริวายะฮ์เหล่านี้ขัดต่อสิ่งที่เราเรียกว่า ضَرُورِيّات المذهب สิ่งจำเป็นที่กระจ่างชัดของมัซฮับ กล่าวคือ ในมัซฮับชีอะห์ ถือว่า “การเช็ดเท้าทั้งสองจนถึงโหนกหลังเท้า” อยู่ในเรื่องที่กระจ่างชัดของมัซฮับ ไม่มีความเคลือบแคลงสงสัยใดๆเลย ซึ่งริวายะฮ์ของการเช็ดเท้าถูกชัดให้อยู่ในประเภท มุตาวาตีร
เจ้าของตำรา อัลญะวาเฮร ได้กล่าวว่า “หนึ่งในสิ่งที่เป็นวายิบของการอาบน้ำนมาซ ก็คือ การเช้ดเท้าทั้งสอง ซึ่งถือว่าเป็นมติเอกฉันฑ์ในหมู่ปวงปราชญ์ของชีอะห์ และถือว่าเป็น ฎอรูรียาตของมัซฮับ(สิ่งจำเป็นในมัซฮับที่ไม่มีข้อกังขาใดๆ)และริวายะฮ์ต่างๆที่กล่าวถึงการเช็ดเท้าอยู่ในระดับมุตะวาตีร และในหนังสือ อัล-อินติศอร ได้รวบรวมริวายะฮ์จากเช็ดเท้าไว้มากกว่ากรวดทรายที่มีอยู่ตามทะเลทรายเสียอีก
من فروض الوضوء (مسح الرجلين) إجماعا عند الإمامية محصلا ومنقولا، بل هو من ضروريات مذهبهم، وأخبارهم به متواترة، بل في الانتصار أنها أكثر من عدد الرمل والحصى
النجفي، الشيخ محمد حسن (متوفاى۱۲۶۶هـ)، جواهر الكلام في شرح شرائع الاسلام، ج۲، ص ۲۰۶، تحقيق وتعليق وتصحيح: محمود القوچاني، ناشر: دار الكتب الاسلامية ـ تهران، الطبعة: السادسة، ۱۳۶۳ش
