ด้วยพระนามของอัลลอฮฺ ผู้ทรงเมตตา ปรานียิ่งเสมอ
คำสอนของชีอะห์-ซุนนี่ห์ในเรื่องอัล-คุมซ์[الخُمس]
คำสอนของชีอะห์-ซุนนี่ห์ในเรื่องคุมซ์[الخُمس]
เรื่องของคุมซ์ นั้น อัลลอฮ์ทรงตรัสไว้ในซูเราะห์อัล-อัมฟาล อายะฮ์ที่ 44 ว่า :
وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِن كُنتُمْ آمَنتُم بِاللَّهِ
และพึงรู้เถิดว่า แท้จริงสิ่งใดที่พวกเจ้าได้มาจากการทำศึก นั้น แน่นอน หนึ่งในห้า ของมันเป็นของอัลลอฮฺ และเป็นของร่อซูล และเป็นของญาติที่ใกล้ชิด และบรรดาเด็กกำพร้า และบรรดาผู้ขัดสน และผู้เดินทาง หากพวกเจ้าศรัทธาต่ออัลลอฮ์
ท่านศาสนทูตแห่งอัลลอฮ์ ศ. ได้กล่าวว่า :
قال آمُرُكم بأربَعٍ : الإيمانُ باللهِ، وإقامُ الصَّلاةِ، وإيتاءُ الَّزكاةِ، وصیام رمضان وأنْ تُؤَدُّوا خُمُسَ ما غَنِمْتُم
“ฉันได้มีบัญชาต่อพวกท่านสี่ประการดังนี้ การมีความศรัทธาต่ออัลลอฮ์ ซ.บ. การดำรงนมาซ และการจ่ายซะกาต และการถือศีลอดในเดือนรอมฎอน อีกทั้งจะต้องทำหน้าที่จ่ายให้แก่อัลลอฮ์ ซ.บ. ซึ่งจำนวนหนึ่งในห้าจากสิ่งที่พวกท่านริบมาได้”
ชาวชีอะห์ โดยการชี้นำของอิมามแห่งอะฮฺลุลบัยต์ อ. พวกเขาอธิบายความหมายของคำว่า “ฆอนีมะฮ์-غنيمة” (สิ่งของที่ริบมาได้) ว่าหมายถึง ทุกสิ่งทุกอย่างที่เราแสวงหามาเป็นผลกำไร ไม่ว่าจะโดยลักษณะใด ๆ ก็ตาม ดังนั้น พวกเขาจึงจ่ายคุมซ์ออกไปจากรายได้ที่พวกเขาแสวงหามาในเวลาหนึ่งปีของพวกเขา เพื่อมอบแก่อิมาม
แต่สำหรับ ชาวซุนนี่ห์ นั้น พวกเขาได้ทำการจำกัดความหมายของ “คุมซ์” คือสิ่งของที่ยึดมาได้จากสงครามโดยเฉพาะเท่านั้น และพวกเขาได้อธิบายโองการของอัลลอฮ์ ซ.บ. ที่ว่า “และจงรู้เถิดว่า อันที่จริงแล้วไม่ว่าจะเป็นสิ่งใดก็ตามที่พวกเจ้าริบมาได้นั้น” หมายถึง สิ่งที่พวกเจ้าแสวงหามาได้ทั้งหมดในสงคราม
แต่เรื่องที่ยังความพิศวงเป็นอย่างยิ่งก็คือ ปรากฏว่าชาวซุนนี่ห์เองนั่นแหละที่รายงานไว้ในตำราศ่อฮีฮ์ของพวกเขาเกี่ยวกับกฏบังคับ ให้จ่ายคุมซ์ในกรณีนอกเหนือจากการทำสงคราม แต่การตีความและมัซฮับของพวกเขาเองกระทำการขัดแย้งในเรื่องนี้เสีย จะเห็นได้เลยว่า ชาวซุนนี่ห์ พวกเขาพูดไว้ในตำราและในหนังสือศ่อฮีฮ์ของพวกเขาด้วยคำพูดประโยคเดียวกันกับของชีอะฮ์ ที่ยืนยันไว้ในเรื่องนี้ว่า คุมซ์ไม่ได้เฉพาะแค่ทรัพสินย์ที่ริบมาจากสงครามเท่านั้น เช่น มีบันทึกอยู่ใน อัล-บุคอรี บทว่าด้วย “กองคลังแห่งอัล-คุมซ์” ว่า :
وَقَالَ مَالِكٌ وَابْنُ إِدْرِيسَ الرِّكَازُ دِفْنُ الْجَاهِلِيَّةِ فِي قَلِيلِهِ وَكَثِيرِهِ الْخُمُسُ وَلَيْسَ الْمَعْدِنُ بِرِكَازٍ
ท่านมาลิก และอิบนุอิดรีส กล่าวว่า “คลังสมบัติต่างๆ ได้ถูกฝังไว้ในสมัยญาฮีลียะฮฺน้อยบ้าง มากบ้าง นั้นเป็นอัล-คุมซฺ และมิถือว่าแร่ธาตุอยุ่ในส่วนของกรุสมบัติแน่นอน
وَقَدْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَعْدِنِ جُبَارٌ وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ
ท่านศาสนทูตแห่งอัลลอฮ์ ศ. ได้กล่าวไว้ว่า “ในส่วนของแร่ธาตุนั้นมีกฎบังคับ ส่วนในเรื่องกรุสมบัตินั้นมีกฎของอัล-คุมซ์”
และในบทว่าด้วย “สิ่งของนำออกมาจากทะเล” ท่านอิบนุ อับบาซ(ร.ฎ.) กล่าวว่า :
وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍؓ: «لَيْسَ العَنْبَرُ بِرِكَازٍ هُوَ شَيْءٌ دَسَرَهُ البَحْرُ» وَقَالَ الحَسَنُ فِي العَنْبَرِ وَاللُّؤْلُؤِ: «الخُمُسُ» فَإِنَّمَا جَعَلَ النَّبِيُّ ﷺ«فِي الرِّكَازِ الخُمُسَ» لَيْسَ فِي الَّذِي يُصَابُ فِي المَاءِ “في الماء
“แร่ธาตุใต้ทะเล มิได้ถือว่าอยู่ในส่วนของกรุสมบัติ มันคือสิ่งของที่ทะเลได้ระบายออกมา”
ท่านฮะซัน กล่าวว่า “ในเรื่องของแร่ธาตุใต้ทะเล และไข่มุก ต้องจ่ายคุมซฺ อันที่จริงแล้ว ท่านนบี ศ. ได้กำหนดให้ของในกรุสมบัติเท่านั้นที่ต้องจ่ายคุมซ์ แต่ไม่มีในของที่ปรากฏอยู่ในน้ำ”
ผู้ที่ทำการศึกษาย่อมเข้าใจได้ว่าความหมายของฮะดีษเหล่านี้นิยามคำว่า “ฆอนีมะฮ์-غنيمة” ตามที่อัลลอฮ์ ซ.บ. ทรงมีบัญญัติไว้ในเรื่องอัล-คุมซ์ นั้น ไม่เฉพาะแต่ที่ได้มาจากสงคราม(لا تختص بدار الحرب) เพราะกรุสมบัติ(الرکاز)อันเป็นคลังเก็บสมบัติ(کنز)ที่ถูกนำออกมาจากใต้ดิน ในขณะที่ถือว่า อยู่ในกรรมสิทธิ์ของคนที่ขุดเอาออกมา แต่ทว่าจะเป็นที่เขาจะต้องจ่ายคุมซ์ ในส่วนนั้น เพราะถือว่า มันเป็น “ฆอนีมะฮ์-غنيمة” เช่นเดียวกันกับแร่ธาตุใต้ทะเลและไข่มุก ถ้าใครได้นำเอาออกมา ก็ถือว่าต้องจ่ายคุมซ์ เพราะถือว่ามันคือ “เฆาะนีมะฮฺ” (สิ่งของที่ริบมาได้) เช่นกัน
ฉะนั้นจะเห็นได้ว่า “ฆอนีมะฮ์” ในฮะดิษที่บุคอรีย์บันทึกไว้ ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ทรัพย์สินที่ริบมาได้จากสงครามเท่านั้น(ตามที่ชาวซุนนะห์ได้ให้ความหมายไว้)แต่หมายถึงรวมทุกอย่างที่เป็นทรัพย์สินที่มนุษย์ได้มา
